Κάλυμνος: το νησί με τη σεζόν των εννέα μηνών – Μανώλης Καζαβούλης
Πώς είδατε φέτος την τουριστική κίνηση στην Κάλυμνο και τι κρατάτε από τη φετινή σεζόν σε σχέση με τις προηγούμενες;
Οι αριθμοί ανεβαίνουν, αλλά η ποιότητα των πελατών και η κατά κεφαλήν δαπάνη νομίζω ότι μικραίνουν. Παρατηρούμε ότι πολλοί, ακόμα και όσοι μένουν σε ξενοδοχεία, δεν καταναλώνουν υπηρεσίες μέσα στο ξενοδοχείο. Επισκέπτονται σούπερ μάρκετ και προσπαθούν να καλύψουν μόνοι τους κάποια έξοδα.
Πόσο στερεί αυτό από το luxury κομμάτι των διακοπών; Η λογική των μεγάλων ξενοδοχειακών ομίλων ήταν να προσφέρουν όσα περισσότερα μπορούν, ώστε ο επισκέπτης να απολαμβάνει τις διακοπές του
Ας χωρίσουμε τους ταξιδιώτες σε δύο είδη. Τους μεμονωμένους (individuals), που σχεδιάζουν το ταξίδι μόνοι τους, και αυτούς που πηγαίνουν σε ένα πρακτορείο και κλείνουν οργανωμένα, δηλαδή τον μαζικό τουρισμό.
Οι πρώτοι προσπαθούν να περιορίσουν τα έξοδά τους. Η άνοδος των τιμών σε όλα τα αγαθά και τις υπηρεσίες έχει επηρεάσει και τα ταξίδια. Το περιθώριο που είχαν να ξοδέψουν το δαπανούν πλέον στις πτήσεις και στις μεταφορές τους. Είναι επίσης πιο περιορισμένοι, ειδικά η γερμανική αγορά. Φέτος παρατηρείται εκεί μια αδράνεια: δεν κινούνται και δεν ξοδεύουν όσο στο παρελθόν, φαντάζομαι επειδή η οικονομική κρίση έχει επηρεάσει τη χώρα τους. Αυτό το αβέβαιο περιβάλλον, π.χ. η αβεβαιότητα για τον χειμώνα, επηρεάζει και την τουριστική τους δαπάνη.
Στον μαζικό τουρισμό, οι tour operators έχουν βρει τρόπους να κάνουν οικονομικές διευκολύνσεις στους πελάτες. Η αγγλική αγορά, για παράδειγμα, έχει τη δυνατότητα να κλείσει από τώρα για τα επόμενα δύο χρόνια, πληρώνοντας 50 λίρες τον μήνα. Έτσι τους έρχεται πιο φθηνά να κλείσουν ένα πιο luxury ξενοδοχείο. Αυτοί είναι λίγο πιο ευέλικτοι.
Όσο για το πόσο επηρεάζεται το luxury κομμάτι, με την κατάσταση που επικρατεί αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη θεωρώ ότι είναι δύσκολο. Υπάρχουν δυσκολίες που επηρεάζουν το προϊόν: η φορολογία στα ξενοδοχεία, η άνοδος των τιμών και των πάγιων εξόδων. Όλα αυτά τα δυσκολεύουν να επενδύσουν για να αναβαθμίσουν τις υπηρεσίες τους.
Βέβαια, προορισμοί όπως η Σαντορίνη και η Μύκονος έχουν πελατειακό κοινό που μπορεί να ξοδέψει περισσότερα. Αυτό που περιγράφω συμβαίνει στην υπόλοιπη Ελλάδα. Η Μύκονος και η Σαντορίνη είναι πιο elegant προορισμοί, προσελκύουν πιο luxury κοινό, οπότε εκεί είναι πιο εύκολο για τα ξενοδοχεία να χρεώνουν περισσότερο και να διατηρούν το επίπεδο των υπηρεσιών τους. Όλα αυτά συναντώνται και με την έλλειψη προσωπικού.
Το βλέπετε κάθε χρόνο αυτό; Όλο και λιγότεροι θέλουν να απασχοληθούν σε ξενοδοχεία και επιχειρήσεις στα νησιά μας;
Βλέπω ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Όταν ένα ξενοδοχείο, ειδικά μεγάλης δυναμικότητας, δεν μπορεί να βρει το προσωπικό που χρειάζεται, δεν είναι σε θέση να παρέχει το προϊόν που έχει υποσχεθεί στον πελάτη και στον tour operator, τόσο για τους μεμονωμένους όσο και για τους οργανωμένους. Αποτέλεσμα είναι να βλέπουμε claims προς τα ξενοδοχεία: οι tour operators ζητούν χρήματα πίσω επειδή οι πελάτες δεν πέρασαν καλά, επειδή δεν καθαρίστηκε το δωμάτιό τους ή επειδή δεν εξυπηρετήθηκαν έγκαιρα λόγω έλλειψης προσωπικού.
Υπάρχει βέβαια μια ρετσινιά για τους ξενοδόχους, αλλά δεν ισχύει πια αυτό που γινόταν μέχρι πριν από δέκα χρόνια περίπου ή, αν θέλετε, μέχρι τον κορονοϊό. Το βλέπουμε να εξαλείφεται σιγά σιγά. Σίγουρα υπάρχουν ακόμα ξενοδόχοι που άλλα τάζουν στους εργαζόμενους και άλλα τους δίνουν στο τέλος, όμως είναι πολύ λιγότεροι σε σχέση με πριν από το 2020.
Θεωρείτε ότι είναι θέμα γενιάς; Ότι οι νεότεροι, αν οι συνθήκες δεν είναι όπως τις φαντάζονται, φεύγουν πιο γρήγορα από ό,τι οι προηγούμενες γενιές; Ή είναι σημείο των καιρών;
Η κρίση του 2008 έκανε όλο τον κόσμο να ψάχνει απεγνωσμένα οποιαδήποτε δουλειά, και να έχει την υπομονή να ανεχτεί τις συνθήκες εργασίας. Θυμάμαι τον εαυτό μου όταν πρωτοξεκίνησα στον κλάδο: δούλευα χωρίς ωράριο και για πάρα πολύ λίγα χρήματα.
Ας περάσουμε στην προσωπική σας διαδρομή. Πώς ξεκινήσατε, τι σας έκανε να μπείτε σε αυτόν τον χώρο;
Ήταν λίγο συγκυριακό. Όταν τελείωσα τις σπουδές μου, εργαζόμουν στη Θεσσαλονίκη σε τελείως διαφορετικό κλάδο, στο νυν Διεθνές Πανεπιστήμιο. Έπρεπε όμως να διακόψω για να πάω στρατό, και πάνω στη θητεία ήρθε και η κρίση. Ήταν πολύ δύσκολο να επιστρέψω στη Θεσσαλονίκη, οπότε, επειδή κατάγομαι από την Κάλυμνο, αποφάσισα να μείνω εδώ για να γλιτώσω έξοδα. Βρήκα δουλειά σε ένα ξενοδοχείο που είχε ανοίξει τότε και έτσι ξεκίνησα.
Δούλεψα εκεί κάποια χρόνια. Μετά, επειδή ήθελα να συνεχίσω τις σπουδές μου και να αποκτήσω μεγαλύτερη εμπειρία, έφυγα για την Κω για να δουλέψω σε μεγαλύτερους ομίλους. Εκεί δέχτηκα πρόταση από το γραφείο που συνεργαζόταν με τον Thomas Cook να αναλάβω reservation manager για Κω, Μύκονο, Σαντορίνη, Πάρο και Νάξο, για το πρόγραμμα ξενοδοχείων του Thomas Cook.
Εκεί εργάστηκα μέχρι το 2019, όταν κατέρρευσε ο Thomas Cook. Ταυτόχρονα με την πτώση του, η Jet2 Holidays ανέβηκε πάρα πολύ ως tour operator, πήρε πολλά από τα ξενοδοχεία του Thomas Cook και εξελίσσεται συνεχώς. Συνέχισα λοιπόν ως υπεύθυνος κρατήσεων της Jet2 Holidays. Σήμερα διατηρούμε ένα χαρτοφυλάκιο περίπου 140 ξενοδοχείων, κυρίως στην Κω, και λίγα στην Κάλυμνο και τη Λέρο.
Παράλληλα, επειδή από την περίοδο του κορονοϊού δουλεύω από το σπίτι μου στην Κάλυμνο, ξεκίνησα το 2019 μια εταιρεία διαχείρισης καταλυμάτων. Τα τελευταία τρία χρόνια σταμάτησα να ασχολούμαι με τα υπόλοιπα καταλύματα και επικεντρώθηκα μόνο στις βίλες. Διαχειρίζομαι luxury villas στην Κάλυμνο. Το όνομα της Καλύμνου εντός Ελλάδας δεν είναι ανταγωνιστικό, όμως στο εξωτερικό έχουμε πολύ δυνατό brand name: είμαστε ο νούμερο ένα προορισμός αναρρίχησης στην Ευρώπη και νομίζω ο δεύτερος στον κόσμο. Έχουμε καταφέρει να έχουμε σεζόν που διαρκεί εννέα μήνες.
Εννέα μήνες σεζόν στην Κάλυμνο;
Ναι. Υποδέχομαι πελάτες τον Νοέμβριο, με πολύ υψηλές τιμές, την ώρα που όλη η υπόλοιπη Ελλάδα ρίχνει τις τιμές λόγω εποχής. Οι αναρριχητές του φθινοπώρου είναι κυρίως πελάτες υψηλού εισοδήματος. Οι περισσότεροι περνούν τον χρόνο τους στο Σαμονί, στο Μον Μπλαν, στην Ελβετία, στη Γαλλία· έρχονται εδώ και μετά επιστρέφουν εκεί. Είναι πελάτες πολύ υψηλού επιπέδου και εισοδήματος, και μάλιστα σε μια περίοδο που όλα στην Ελλάδα είναι κλειστά. Εδώ τον Νοέμβριο πάμε πολύ καλά.
Τι ονειρεύεστε για την Κάλυμνο, από την οποία κατάγεστε;
Καταρχάς υπάρχει μια αδράνεια σε όλη την Ελλάδα, στον δημόσιο τομέα και γενικότερα στις υποδομές. Εμείς μέχρι πριν από μερικά χρόνια είχαμε πολύ καλή σύνδεση με την Αθήνα, πολύ καλές συγκοινωνίες. Θα ήθελα περισσότερες υποδομές. Θα ήθελα το κράτος να μπορεί να διαχωρίσει τα μικρότερα νησιά από τα μεγαλύτερα. Επειδή ανήκουμε στο Νότιο Αιγαίο, δεν μπορούμε να μπούμε σε καμία επιδότηση, ή οι επιδοτήσεις που παίρνουμε από το ΕΣΠΑ είναι πολύ χαμηλές. Στο Νότιο Αιγαίο ανήκουν νησιά όπως η Μύκονος, που είναι πολύ δυνατά τουριστικά και αποτελούν την αιχμή της ελληνικής τουριστικής βιομηχανίας. Σε μικρότερα νησιά όπως η Κάλυμνος θα μπορούσαν να γίνουν πολύ περισσότερες ιδιωτικές επενδύσεις, και δεν γίνονται γιατί δεν υπάρχουν κατάλληλες επιδοτήσεις, επειδή θεωρούμαστε περιοχή πολύ υψηλού εισοδήματος.
Άρα κατά κάποιον τρόπο αποκλείεστε.
Ναι. Φανταστείτε ότι στην Ήπειρο οι επιδοτήσεις μπορεί να αγγίξουν το 100%, ή τουλάχιστον το 75%, και εμείς εδώ φτάνουμε μέχρι 40%, και με πολύ μικρότερο συνολικό ποσό. Στην Ήπειρο μπορεί να δίνουν 15 εκατομμύρια και σε εμάς, σε όλα τα νησιά μαζί, 5. Είναι πολύ δύσκολο να συγκεντρώσουμε κεφάλαια, να επενδύσουμε στον τόπο μας και να κάνουμε ωραία πράγματα.
Αξίζει όμως να πω ότι η δική μου γενιά είναι παιδιά που αποφάσισαν συνειδητά να επιστρέψουν στον τόπο τους, να εργαστούν και να επενδύσουν εδώ. Την τελευταία δεκαετία υπήρξε άνοδος του τουρισμού και στα λεγόμενα satellite islands, δηλαδή νησιά-δορυφόρους κοντά σε αεροδρόμια, όπως εμείς λόγω του διεθνούς αεροδρομίου της Κω. Αποφασίσαμε να αλλάξουμε επάγγελμα και να ασχοληθούμε με τον τουρισμό. Έχουμε επενδύσει όλη τη γνώση και την εμπειρία των τελευταίων χρόνων και προσπαθούμε συνειδητά να ανεβάσουμε τον τόπο μας όσο μπορούμε. Δυστυχώς δεν υπάρχει υποστήριξη από το κράτος.
Για τη δουλειά μας να πω ότι ξεχωρίζουμε στην αγορά του νησιού ως εταιρεία διαχείρισης χάρη στον τρόπο που εξυπηρετούμε τους πελάτες μας, στο customer service, στη διαχείριση των κρατήσεων και στις δημόσιες σχέσεις μας, τόσο με τους πελάτες όσο και με τους ιδιοκτήτες των καταλυμάτων με τους οποίους συνεργαζόμαστε. Έχουμε φτιάξει ένα καλό brand name.
Η τοπική αυτοδιοίκηση θα σας ενδιέφερε;
Στις προηγούμενες εκλογές κατέβηκα. Η παράταξη με την οποία κατέβηκα έπεσε θύμα του εκλογικού νόμου: ενώ βγήκαμε πρώτοι στον πρώτο γύρο, στον δεύτερο δεν εκλεγήκαμε.
Εκτός της δουλειάς σας, από οτι γνωρίζουμε έχετε και καλλιτεχνική πλευρά
Για να πω την αλήθεια, από πέντε χρονών ασχολούμαι με τη βυζαντινή μουσική Μεγαλώνοντας ασχολήθηκα για ένα διάστημα και επαγγελματικά με μουσικά σχήματα: φτιάχναμε τραγούδια, κάναμε ηχογραφήσεις. Τώρα ο χρόνος είναι πολύ περιορισμένος. Τα τελευταία δύο χρόνια έχω έρθει πιο κοντά με τη Θεατρική Ομάδα Καλύμνου, που είναι πολύ δυνατή, και πρόσφατα γυρίσαμε εδώ και μια ταινία. Ασχολούμαι λίγο με το θέατρο στον ελεύθερο χρόνο μου, κυρίως τον χειμώνα.
Αυτό δείχνει ότι κάποιος μπορεί να είναι επιχειρηματίας και να έχει ταυτόχρονα καλλιτεχνική διάσταση.
Μετά από πολλά χρόνια σπουδών, τελείωσα Διοίκηση Τουρισμού, πέντε χρόνια στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Πέρυσι δεν είχα μαθήματα και είπα να ασχοληθώ με αυτό που γουστάρω. Είμαι μέλος μιας πολύ καλής πολυφωνικής χορωδίας, που μετράει ενάμιση χρόνο ζωής και είναι πολύ δυνατή· ετοιμαζόμαστε να κάνουμε πράγματα. Ο πολιτισμός και ο τουρισμός συνδέονται άρρηκτα. Κάποια στιγμή, αν δοθεί η δυνατότητα, θα ήθελα να δημιουργήσουμε ένα ωραίο φεστιβάλ εδώ.
Είμαι 44 ετών και ακόμα σπουδάζω. Τελειώνω τώρα, μετά από ενάμιση χρόνο, ένα μεταπτυχιακό στην ανάπτυξη τουριστικών προορισμών, στο κορυφαίο πανεπιστήμιο της Ελλάδας για τον τουρισμό, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου στη Χίο. Με ενδιαφέρει η ανάπτυξη και η διαχείριση προορισμών, το έχω μέσα μου. Φιλοδοξώ κάποια στιγμή όλες αυτές τις γνώσεις και την εμπειρία από το tour operating να τις αξιοποιήσω για να βοηθήσω τον τόπο μου.
