Φλεγμονώδης νόσος του εντέρου: Τα αντισώματα στο αίμα ενδέχεται να αποκαλύπτουν τον κίνδυνο έως και 10 χρόνια πριν
Ένα βήμα πιο κοντά στον έγκαιρο εντοπισμό της φλεγμονώδους νόσου του εντέρου (ΦΝΕ) ενδέχεται να βρίσκονται οι επιστήμονες, καθώς νέα μελέτη δείχνει ότι συγκεκριμένα πρότυπα αντισωμάτων στο αίμα μπορούν να συνδέονται με την εμφάνιση της νόσου ακόμη και δέκα χρόνια πριν από τη διάγνωση.
Η ανακάλυψη ενισχύει την προοπτική ανάπτυξης μεθόδων που θα επιτρέπουν την αναγνώριση των πρώιμων ανοσολογικών αλλαγών, πριν εκδηλωθούν τα συμπτώματα και προκληθούν βλάβες στο πεπτικό σύστημα. Ωστόσο, οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι τα ευρήματα βρίσκονται ακόμη σε ερευνητικό στάδιο και δεν αποτελούν προς το παρόν βάση για μια καθιερωμένη εξέταση πρόβλεψης της νόσου.
Η νόσος του Crohn και η ελκώδης κολίτιδα αποτελούν τις δύο βασικές μορφές της ιδιοπαθούς φλεγμονώδους νόσου του εντέρου. Πρόκειται για χρόνιες παθήσεις που συνδέονται με μη φυσιολογικές αντιδράσεις του ανοσοποιητικού συστήματος και προκαλούν επίμονη φλεγμονή στον πεπτικό σωλήνα. Οι ασθενείς μπορεί να εμφανίσουν πόνο στην κοιλιά, διάρροια και έντονη κόπωση, ενώ σε σοβαρότερες περιπτώσεις η νόσος μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές επιπλοκές.
Μέχρι σήμερα, η αντιμετώπιση ξεκινά συνήθως μετά την εμφάνιση των συμπτωμάτων, όταν η φλεγμονή ενδέχεται να έχει ήδη προκαλέσει βλάβες. Παρότι είναι γνωστό ότι οι συγκεκριμένες παθήσεις αναπτύσσονται σταδιακά, οι αλλαγές που προηγούνται της διάγνωσης δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως.
«Για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, ήμασταν σε θέση να αντιμετωπίσουμε τη φλεγμονώδη νόσο του εντέρου μόνο αφού είχε ήδη προκληθεί βλάβη – και για πολλούς ανθρώπους, αυτό είναι πολύ αργά», ανέφερε ο Δρ. Αρνό Μπούργκονιε, από το Πανεπιστημιακό Ιατρικό Κέντρο του Groningen στην Ολλανδία και την Ιατρική Σχολή Icahn του Mount Sinai στη Νέα Υόρκη.
Όπως εξήγησε, τα νέα δεδομένα δεν επιτρέπουν ακόμη να προβλεφθεί με βεβαιότητα ποιος θα νοσήσει. Αποτελούν, ωστόσο, ένα σημαντικό βήμα προς την έγκαιρη αναγνώριση της νόσου και την πιθανή πρόληψη επιπλοκών στο μέλλον.
Τι έδειξαν οι εξετάσεις αίματος
Για τις ανάγκες της μελέτης, ο Μπούργκονιε και οι συνεργάτες του από το Mount Sinai και το Ιατρικό Πανεπιστήμιο της Βιέννης εξέτασαν 2.000 δείγματα αίματος από 500 μέλη των ενόπλων δυνάμεων των ΗΠΑ. Από τους συμμετέχοντες, οι 200 εμφάνισαν αργότερα νόσο του Crohn, άλλοι 200 διαγνώστηκαν με ελκώδη κολίτιδα, ενώ οι υπόλοιποι 100 δεν ανέπτυξαν καμία από τις δύο παθήσεις.
Οι επιστήμονες αναζήτησαν αντισώματα που είχε παραγάγει το ανοσοποιητικό σύστημα ως απόκριση σε ένα ευρύ φάσμα πρωτεϊνικών θραυσμάτων. Αυτά προέρχονταν από βακτήρια, ιούς, τρόφιμα, αλλά και από τους ίδιους τους ιστούς του οργανισμού, επιτρέποντας την καταγραφή διαφορετικών πτυχών της ανοσολογικής απόκρισης.
Στα άτομα που εμφάνισαν αργότερα νόσο του Crohn, οι ερευνητές εντόπισαν συχνότερα αντισώματα κατά του ιού Epstein-Barr, ο οποίος συνδέεται με τη λοιμώδη μονοπυρήνωση. Οι διαφορές στο συγκεκριμένο ανοσολογικό προφίλ ήταν ορατές ακόμη και δέκα χρόνια πριν από τη διάγνωση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε το γεγονός ότι η συσχέτιση ήταν εντονότερη στους συμμετέχοντες που ανέπτυξαν στη συνέχεια σοβαρότερη, επιπλεγμένη μορφή της νόσου. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν στενώσεις του εντέρου ή συρίγγια, δηλαδή μη φυσιολογικές επικοινωνίες μεταξύ του εντέρου και άλλων ιστών ή οργάνων.
Διαφορετική εικόνα καταγράφηκε στους ανθρώπους που εμφάνισαν ελκώδη κολίτιδα. Σε αυτούς παρατηρήθηκε ένα ξεχωριστό προφίλ αντισωμάτων, το οποίο περιλάμβανε αντισώματα κατά της φλαγελλίνης, μιας πρωτεΐνης που σχετίζεται με τη δομή των βακτηριακών μαστιγίων.
Οι διαφορές αυτές υποδηλώνουν ότι οι δύο παθήσεις ενδέχεται να συνοδεύονται από διακριτές ανοσολογικές μεταβολές ήδη από τα πρώιμα στάδια της ανάπτυξής τους, προτού καταστούν κλινικά εμφανείς.
Γιατί έχει σημασία η έγκαιρη ανίχνευση
Υπολογίζεται ότι εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με ιδιοπαθή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Παράγοντες όπως η γενετική προδιάθεση, η λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και οι μικροοργανισμοί που ζουν στο έντερο θεωρείται ότι συμβάλλουν στην εμφάνισή της, χωρίς η ακριβής αιτία να έχει αποσαφηνιστεί πλήρως.
Η θεραπευτική αντιμετώπιση βασίζεται, μεταξύ άλλων, σε αντιφλεγμονώδη και ανοσοκατασταλτικά φάρμακα. Ωστόσο, δεν ανταποκρίνονται όλοι οι ασθενείς επαρκώς στις διαθέσιμες θεραπείες, ενώ ορισμένοι χρειάζονται χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση τμημάτων του εντέρου που έχουν υποστεί σοβαρές βλάβες. Παράλληλα, η μακροχρόνια φλεγμονή, ιδιαίτερα στο παχύ έντερο, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου.
Η δυνατότητα αναγνώρισης των ανοσολογικών αλλαγών πριν από την εμφάνιση των συμπτωμάτων θα μπορούσε, εφόσον επιβεβαιωθεί, να συμβάλει στον εντοπισμό ατόμων που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο και να ανοίξει νέους δρόμους για την έγκαιρη ιατρική παρακολούθησή τους.
Τα επόμενα βήματα της έρευνας
Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό «Gut» και παρουσιάστηκαν στο συνέδριο της Ενωμένης Ευρωπαϊκής Γαστρεντερολογίας στη Βαρκελώνη.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι απαιτείται επιβεβαίωση των ευρημάτων σε ανεξάρτητους και πιο αντιπροσωπευτικούς πληθυσμούς, προτού εξεταστεί η εφαρμογή τους στην καθημερινή κλινική πρακτική.
«Προτεραιότητα τώρα είναι να επικυρώσουμε αυτές τις αντισωματικές υπογραφές σε ανεξάρτητους και πιο αντιπροσωπευτικούς πληθυσμούς, τους οποίους θα παρακολουθούμε προοπτικά», ανέφερε ο Δρ. Μπούργκονιε.
Παράλληλα, οι επιστήμονες θα πρέπει να διερευνήσουν κατά πόσο τα συγκεκριμένα πρότυπα αντισωμάτων μπορούν να προσφέρουν επιπλέον πληροφορίες σε συνδυασμό με γενετικούς, κλινικούς και άλλους αιματολογικούς δείκτες. Στόχος είναι να αναπτυχθεί μια αξιόπιστη και οικονομικά προσιτή εξέταση, της οποίας η χρήση θα αποδειχθεί ότι βελτιώνει ουσιαστικά την έκβαση για τους ασθενείς.
Μέχρι τότε, η μελέτη αποτελεί μια σημαντική ένδειξη ότι το ανοσοποιητικό σύστημα ενδέχεται να καταγράφει σημάδια της νόσου πολύ πριν αυτή διαγνωστεί, χωρίς όμως να έχει ακόμη αποδειχθεί ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια ποιος θα νοσήσει.
Πηγή: The Guardian, EurekAlert!
