Άνοδος της στάθμης της θάλασσας: Η ιστορική διακήρυξη του ΟΗΕ και η μεγάλη πρόκληση για τους ελληνικούς Δήμους

Η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε στις 24 Σεπτεμβρίου 2026, στο υψηλού επιπέδου τμήμα της 81ης Γενικής Συνέλευσης, διακήρυξη για την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, επισημαίνοντας ότι οι σωρευτικοί, σοβαροί και μη αναστρέψιμοι κίνδυνοι απαιτούν ισχυρότερη διεθνή συνεργασία και επείγουσα, συντονισμένη δράση. Η διακήρυξη εγκρίθηκε δια βοής, έπειτα από παρατεταμένη διαδικασία διαπραγματεύσεων.

Τα στοιχεία που συνοδεύουν την πρωτοβουλία αποτυπώνουν το μέγεθος της πρόκλησης.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO), η θέρμανση των ωκεανών και η τήξη των πάγων προκαλούν τη μακροχρόνια άνοδο της στάθμης της θάλασσας, η οποία έχει επιταχυνθεί από την έναρξη των δορυφορικών μετρήσεων το 1993. Στο τέλος του 2025 η μέση παγκόσμια στάθμη της θάλασσας βρισκόταν περίπου 11 εκατοστά υψηλότερα σε σχέση με τον Ιανουάριο του 1993.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες υπογράμμισε ότι περίπου 770 εκατομμύρια άνθρωποι, σχεδόν ένας στους δέκα κατοίκους του πλανήτη, ζουν σε υψόμετρο μικρότερο των πέντε μέτρων από τη γραμμή της υψηλής παλίρροιας. Χωρίς ουσιαστικά μέτρα προσαρμογής και μετριασμού, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, οι κίνδυνοι για παράκτιες πόλεις και κοινότητες προβλέπεται να αυξηθούν τουλάχιστον κατά δέκα φορές έως το 2100.

Γιατί η διακήρυξη αφορά άμεσα την Ελλάδα

Για την Ελλάδα η συζήτηση δεν είναι θεωρητική.

Στην επίσημη έκθεση της χώρας για την κλιματική αλλαγή καταγράφεται ότι περίπου 3.360 χιλιόμετρα ελληνικής ακτογραμμής, δηλαδή το 21% του συνόλου, παρουσιάζουν μέση έως υψηλή τρωτότητα στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Η άνοδος αναμένεται να επηρεάσει υποδομές και κατασκευές κοντά στις ακτές, αλλά και έναν από τους σημαντικότερους κλάδους της ελληνικής οικονομίας, τον τουρισμό.

Οι νεότερες κλιματικές εκτιμήσεις που έχει παρουσιάσει η Επιτροπή Μελέτης Επιπτώσεων Κλιματικής Αλλαγής της Τράπεζας της Ελλάδος είναι επίσης ενδεικτικές: με βάση τα μοντέλα, έως τα μέσα του αιώνα η στάθμη της θάλασσας στην Ελλάδα αναμένεται να αυξηθεί κατά 15 έως 20 εκατοστά, ενώ μέχρι το τέλος του αιώνα η αύξηση εκτιμάται μεταξύ 20 και 80 εκατοστών, ανάλογα με την εξέλιξη των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Η επίπτωση, όμως, δεν περιορίζεται στην απώλεια τμημάτων παραλίας.

Η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ότι η ελληνική ακτογραμμή αντιμετωπίζει ήδη σοβαρά προβλήματα διάβρωσης και ότι αυτά αναμένεται να ενταθούν λόγω της ανόδου της μέσης στάθμης της θάλασσας, των ακραίων κυματικών φαινομένων και άλλων μεταβολών που συνδέονται με το κλίμα και τις ανθρώπινες παρεμβάσεις.

Στην πρώτη γραμμή οι παράκτιοι και νησιωτικοί Δήμοι

Εδώ ακριβώς αποκτά ιδιαίτερη σημασία η νέα διακήρυξη για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Η άνοδος της θάλασσας σε συνδυασμό με καταιγίδες και ακραία κυματικά φαινόμενα μπορεί να σημαίνει μεγαλύτερη συχνότητα παράκτιων πλημμυρών και διάβρωσης, αλλά και αυξανόμενες πιέσεις σε παραλιακούς δρόμους, λιμάνια, δίκτυα, εγκαταστάσεις, τουριστικές περιοχές και άλλες παράκτιες υποδομές.

Η σχετική ελληνική επιστημονική έρευνα έχει ήδη επισημάνει ως πιθανές συνέπειες τις πλημμύρες παράκτιων περιοχών, την καταστροφή παράκτιων υποδομών, τη διάβρωση και τη διείσδυση θαλασσινού νερού σε παράκτια οικοσυστήματα, λιμνοθάλασσες και εκβολές ποταμών.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η διάσταση των μεταφορών. Η επικαιροποιημένη έρευνα της Τράπεζας της Ελλάδος αναφέρεται σε ενδεχόμενες φθορές και αυξημένες ανάγκες συντήρησης ή αποκατάστασης οδικών, σιδηροδρομικών, λιμενικών και αεροπορικών υποδομών, καθώς και στην ανάγκη προστατευτικών έργων σε υποδομές που βρίσκονται κοντά στη θάλασσα.

Τι ζητά ουσιαστικά ο ΟΗΕ

Η νέα διακήρυξη δεν περιορίζεται στη διαπίστωση του προβλήματος.

Δίνει ιδιαίτερο βάρος στην καλύτερη συλλογή και ανταλλαγή επιστημονικών δεδομένων, στις αξιολογήσεις κινδύνου, στα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης πολλαπλών κινδύνων και κυρίως στην ενσωμάτωση του κλιματικού κινδύνου στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και στη λήψη αποφάσεων.

Αυτό είναι ίσως και το σημαντικότερο μήνυμα για την ελληνική Αυτοδιοίκηση.

Η προσαρμογή στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο εκ των υστέρων, όταν μια ακτή έχει ήδη διαβρωθεί, ένας παραλιακός δρόμος έχει καταστραφεί ή μια περιοχή έχει πλημμυρίσει.

Απαιτεί σχεδιασμό πριν από την καταστροφή.

Τι σημαίνει αυτό για τους Δήμους

Για τους παράκτιους και νησιωτικούς Δήμους, η νέα πραγματικότητα δημιουργεί την ανάγκη να ενσωματωθεί συστηματικά ο κίνδυνος της ανόδου της στάθμης της θάλασσας στις αποφάσεις που αφορούν τον χωρικό και πολεοδομικό σχεδιασμό, τα τεχνικά έργα, τις παραλιακές ζώνες, την πολιτική προστασία και τις νέες δημοτικές υποδομές.

Πρακτικά, οι προτεραιότητες μετακινούνται προς:

• λεπτομερή χαρτογράφηση των παράκτιων ζωνών που κινδυνεύουν από πλημμύρα και διάβρωση,
• καταγραφή κρίσιμων δημοτικών και δημόσιων υποδομών που βρίσκονται σε ευάλωτες περιοχές,
• ενσωμάτωση διαφορετικών σεναρίων ανόδου της στάθμης της θάλασσας στις τεχνικές μελέτες,
• συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και επικαιροποιημένα σχέδια πολιτικής προστασίας,
• προστασία λιμένων, παραλιακών δρόμων, δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης και λοιπών κρίσιμων εγκαταστάσεων,
• αξιοποίηση έργων φυσικής προστασίας και λύσεων βασισμένων στη φύση όπου αυτό είναι τεχνικά εφικτό,
• αποφυγή νέων παρεμβάσεων που αυξάνουν την έκθεση ανθρώπων και περιουσίας σε περιοχές υψηλού κινδύνου.

Οι κατευθύνσεις αυτές συμβαδίζουν με την ευρωπαϊκή προσέγγιση, η οποία περιλαμβάνει τόσο τεχνικά έργα όσο και λύσεις βασισμένες στη φύση και ζητά την ενσωμάτωση της ανόδου της στάθμης της θάλασσας στις εθνικές και περιφερειακές πολιτικές προσαρμογής.

Η προσαρμογή πρέπει να περάσει στον τοπικό σχεδιασμό

Η διακήρυξη του ΟΗΕ έρχεται ουσιαστικά να μετατρέψει ένα πρόβλημα που για δεκαετίες αντιμετωπιζόταν κυρίως ως περιβαλλοντικό σε ζήτημα οικονομίας, υποδομών, πολιτικής προστασίας, χωροταξίας και τοπικής ανάπτυξης.

Και αυτό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για την Ελλάδα.

Με χιλιάδες χιλιόμετρα ευάλωτων ακτών και με μεγάλο μέρος της οικονομικής και τουριστικής δραστηριότητας να αναπτύσσεται στην παράκτια ζώνη, το ερώτημα για τους Δήμους δεν είναι πλέον εάν πρέπει να προετοιμαστούν, αλλά με ποια δεδομένα, ποια έργα και ποια χρηματοδοτικά εργαλεία θα οργανώσουν εγκαίρως την προσαρμογή τους.

Η νέα διακήρυξη του ΟΗΕ στέλνει ακριβώς αυτό το μήνυμα: κάθε εκατοστό ανόδου της θάλασσας έχει σημασία και ο σχεδιασμός των σημερινών υποδομών πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις συνθήκες μέσα στις οποίες θα κληθούν να λειτουργήσουν τις επόμενες δεκαετίες.

ΠΗΓΕΣ:

Οι βασικότερες θεσμικές, επιστημονικές και ερευνητικές πηγές που τεκμηριώνουν τα δεδομένα για την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, τη διάβρωση των ακτών και τις επιπτώσεις στην Ελλάδα και τη Μεσόγειο είναι οι εξής:

1. Επίσημοι Διεθνείς Οργανισμοί & Εκθέσεις

• Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO): Η ετήσια έκθεση “State of the Global Climate” (στην οποία βασίζεται και το κείμενο του ΟΗΕ) παρέχει τα επίσημα δορυφορικά δεδομένα και τις μετρήσεις για την παγκόσμια και περιφερειακή άνοδο της στάθμης των ωκεανών.
• Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC): Οι ειδικές εκθέσεις της για τους ωκεανούς και την κρυόσφαιρα (Special Report on the Ocean and Cryosphere in a Changing Climate – SROCC) αναλύουν τις τοπικές τάσεις στη λεκάνη της Μεσογείου.

2. Ελληνικοί Φορείς και Ερευνητικά Ινστιτούτα

• Τράπεζα της Ελλάδος (Επιτροπή Μελέτης Επιπτώσεων Κλιματικής Αλλαγής – ΕΜΕΚΑ): Έχει εκπονήσει ολοκληρωμένες μελέτες για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ελληνική οικονομία, στις παράκτιες ζώνες, στα νησιά και τα λιμάνια, συμπεριλαμβανομένων σεναρίων ανόδου της στάθμης κατά 0,5m και 1m.
• Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) & Climatebook: Δημοσιεύουν τακτικά επιστημονικές αναλύσεις και παρατηρήσεις πεδίου (αξιοποιώντας δεδομένα από παλιρροιογράφους και δορυφόρους) σχετικά με τις διακυμάνσεις και την επιτάχυνση της θαλάσσιας στάθμης στο Αιγαίο, το Ιόνιο και την ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο.

3. Διεθνείς Ομάδες Μελετών Τρωτότητας

• XDI (Cross Dependency Initiative): Διεθνής οργανισμός αξιολόγησης κλιματικού κινδύνου που έχει χαρτογραφήσει τις πιο ευάλωτες περιοχές παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένων των ελληνικών γεωγραφικών διαμερισμάτων (όπως η Μακεδονία, η Θράκη, η Αττική και τα νησιωτικά συμπλέγματα) απέναντι στις παράκτιες πλημμύρες και τη διάβρωση.
• Εθνικό Κέντρο Ωκεανογραφίας του Ηνωμένου Βασιλείου (NOC): Παρέχει δεδομένα για την ευπαθή ζώνη της Μεσογείου, ειδικότερα σε ό,τι αφορά την απειλή ιστορικών και παράκτιων υποδομών.

Πηγή: myota.gr